САЛЬЯН-МУҒАН АЙМАҒЫНДАҒЫ КОЛЛЕКТОРЛЫҚ-ДРЕНАЖДЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ БАРЫСЫНДА ХИМИЯЛЫҚ-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ҮРДІСТЕРДІ ОҢТАЙЛАНДЫРУ
Авторлар
-
А.А. Сариева
Әзербайжан сәулет және құрылыс университеті, Баку, Әзербайжан
-
М.С. Зарбалиев
Әзербайжан сәулет және құрылыс университеті, Баку, Әзербайжан
DOI:
https://doi.org/10.55956/MRCL8645Тірек сөздер:
Сальян, Муған, дренаж, мелиорация, топырақтың тұздануы, Дарси заңы, гидротехникалық модель, тиімділікАңдатпа
Бұл зерттеуде Әзербайжанның Сальян-Муған жазығында орналасқан коллекторлық-дренаждық жүйелердің техникалық жағдайы, пайдалану мәселелері және оларды қалпына келтірудің инженерлік-гидротехникалық негіздері қарастырылды. Далалық бақылаулар, гидрогеологиялық талдаулар және модельдеу нәтижесінде дренаждық жүйелердің көпшілігі 1970–1980 жылдары салынғаны анықталды, алайда соңғы онжылдықтарда жеткіліксіз қызмет көрсету салдарынан олардың гидравликалық өткізгіштігі 40–60%-ға төмендеген. Дарси, Хугхудт және Эрнст модельдері негізінде жүргізілген есептеулер дренаждық жүйелердің тиімді жұмыс істеуі үшін дренаждық құбырлардың тереңдігі 2,3–2,5 м, ал арақашықтығы 65–80 м болуы керектігін көрсетті. Қалпына келтіру жұмыстары нәтижесінде топырақтың тұздану деңгейі 22–27%-ға төмендеп, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі 5 жыл ішінде 30%-ға артты. Зерттеулер Сальян-Муған жазығындағы дренаждық жүйелерді жаңғырту аймақтың су балансын реттеу, топырақ құнарлылығын сақтау және климаттық өзгерістерге бейімделу үшін стратегиялық маңызға ие екенін көрсетті.
